Hoe zag de provincie er 170 jaar geleden uit? De Historische Atlas 1836-1843 Noord-Brabant laat weinig te raden over. Er was geen bedrijventerrein te bekennen en bijna alle wegen waren onverhard. Het landschap werd vooral bepaald door kleinschalig cultuurlandschap, doorsneden door sloten, houtwallen, onafzienbare heidevelden en bos. Steden pasten nog binnen hun stadswallen. ’s-Hertogenbosch telde slechts 22.000 inwoners.

Met de afscheiding van België in 1830 startte men militaire verkenningen langs de grens om ons land opnieuw in kaart te brengen. De cartografen begonnen in Noord-Brabant en Limburg en eindigden halverwege Gelderland. De kaarten die zij tekenden zijn de eerste van ons land op een schaal van 1:25.000. Die van Noord-Brabant en Gelderland waren nog niet eerder uitgegeven in een atlas.

De belangstelling voor regionale cartografie is groot. Uitgeverij Nieuwland kwam in 2005 met een serie historische provincie-atlassen met kaarten van eind negentiende, begin twintigste eeuw. Daar zijn inmiddels meer dan 25.000 exemplaren van verkocht. De kaarten van de militaire verkenningen tussen 1836 en 1845 waren tot nog toe alleen in te zien in het Nationaal Archief in Den Haag. Wolters-Noordhoff bracht 15 jaar geleden de kaarten van Limburg samen in een atlas. Nu volgen Noord-Brabant en Zuidoost Gelderland bij uitgeverij Nieuwland.

Wat deze atlassen extra bijzonder maakt, zijn de statistische gegevens die de officieren-topografen tijdens hun verkenningen optekenden. Van elke plaats werd niet alleen bijgehouden hoeveel inwoners en huizen er waren, maar ook het aantal paardenstallen, karren, bakovens en ‘koebeesten’. De lijsten zijn per gemeente in de altassen opgenomen.

Een historische atlas is niet alleen een bijzonder naslagwerk dat inzicht geeft in de samenleving van die tijd, ze is ook een bron van verwondering over hoe snel ons landschap heeft kunnen veranderen. De inleidende tekst van Thijs Caspers schildert het landschap van onze betbet-overgrootouders.

De Historische Atlas 1836-1843 Noord-Brabant is voor € 39,90 te koop in de boekhandel en op www.uitgeverijnieuwland.nl.